Qisqacha javob: ha, tish chiqishi bolaning uyqusini buzishi mumkin. Bola tez-tez uyg‘onadi, injiqlik qiladi va odatdagi kun tartibiga rioya qilishni istamaydi. Bu milklarning yallig‘lanishi va og‘riq bilan bog‘liq vaqtinchalik holat bo‘lishi mumkin. Onaning to‘g‘ri yordami esa dori vositalarisiz ham bolaning sog‘lom uyqusini qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
Tish chiqishi davrida butun oila qiynalishi mumkin: bola tinch uxlay olmaydi, ota-onalar esa charchab qoladi. Bu holatning sabablarini tushunish bolaga nisbatan sabrli bo‘lishga va uyqudan oldingi odatlarni to‘g‘ri tashkil etishga yordam beradi. Ushbu maqolada tish chiqishi davrida tunlari bezovta uyquning sabablarini ko‘rib chiqamiz va butun oilaga tinchroq dam olishni qaytarish bo‘yicha tavsiyalar beramiz.
Nima uchun tish chiqishi uyquga xalaqit beradi: jarayonning fiziologik xususiyatlari
Ko‘plab onalar hayron bo‘lishadi: kunduzi chaqaloq tetik va quvnoq bo‘ladi, uyquga yotish vaqti kelishi bilan esa bezovtalik boshlanadi. Buning sabablaridan biri asab tizimining ishlash xususiyatlari bilan bog‘liq. Kunduzi bola o‘yinlar, emaklash va atrofdagilar bilan muloqot orqali chalg‘iydi. Ammo atrof tinchib, qorong‘ilik tushganda, yallig‘langan milkdan kelayotgan og‘riq signallari kuchliroq sezilishi mumkin. Bezovtalik, uyqu buzilishi va ta’sirchanlik tadqiqotchilar tish chiqishi bilan bog‘laydigan alomatlar qatoriga kiradi: https://publications.aap.org/pediatrics/article/105/4/747/65718/Symptoms-Associated-With-Infant-Teething-A.
Bundan tashqari, tunda so‘lak ajralishi kuchayishi mumkin. Bola so‘lakni yutishga ulgurmasa, yo‘tal paydo bo‘lishi yoki og‘iz atrofi terisi ta’sirlanishi mumkin. Milkning yallig‘lanishi mahalliy immun javobni yuzaga keltiradi. Natijada og‘riq va shish bilan bog‘liq moddalar ajraladi. Tish chiqishi davrida tana harorati biroz ko‘tarilishi mumkin, ammo 38 °C gacha bo‘lgan haroratni ham avtomatik ravishda tish chiqishi bilan bog‘lash to‘g‘ri emas. Amerika Pediatriya akademiyasi , ma’lumotlariga ko‘ra, tish chiqishining o‘zi yuqori isitma, ich ketishi yoki burun oqishiga sabab bo‘lmaydi. Shuning uchun yuqori harorat yoki boshqa yaqqol alomatlar kuzatilsa, buni faqat tish chiqishiga yo‘ymay, infeksiya ehtimolini ham hisobga olish va shifokorga murojaat qilish kerak:
Tish chiqishi sababli uyqu buzilishining 5 ta aniq belgisi
Injiqlikni haqiqiy og‘riqdan qanday farqlash mumkin? Siz uchun qulay eslatma tayyorladik. Agar bolada quyidagi alomatlarni kuzatsangiz, demak, u kolik yoki ob-havo o‘zgarishi sababli emas, balki tish chiqayotgani uchun yomon uxlayapti.
Xulq-atvori |
Kunduzgi uyqu |
Tungi uyqu |
Qo‘shimcha alomatlar |
|---|---|---|---|
Uxlab qolishga urinishlar |
Hatto qo‘lda ham uxlatish qiyin. Bola yuzini yelkaga ishqalaydi, barmog‘ini yoki ko‘krakni odatdagidan kuchliroq so‘radi. |
Onasining doim yonida bo‘lishini talab qiladi. Uni beshikka yoki karavotiga yotqizishga uringanda yig‘laydi. |
Milklari qizargan va shishgan. Tish chiqayotgan joyda bo‘rtma ko‘rinadi. |
Uyqu jarayoni |
Uyqu sikllari qisqa: bola aynan 30–40 daqiqadan keyin (uyqu sikli oxirida) uyg‘onadi. |
Uyqu tez-tez bo‘linadi. Ayniqsa, tungi soat 1:00 dan 3:00 gacha bola tez-tez uyg‘onadi — bu melatonin darajasi va og‘riq kuchayadigan davr. |
Bola milklarini bir-biriga ishqalaydi, quloqlarini ishqalaydi (og‘riq quloq sohasiga tarqalishi mumkin). |
Uyg‘onish |
Bola birdan qichqirib uyg‘onadi, bezovtalik alomatlari sezilmaydi. Uni qo‘lga olganda darhol tinchlanadi, ammo yana yotqizishga uringanda yig‘lay boshlaydi. |
Ochlikka o‘xshamaydigan, keskin va chinqiriqli yig‘i. Bola tanasini orqaga qayirib, yoy kabi egiladi. |
So‘lak ko‘p ajraladi, choyshabda ho‘l dog‘ paydo bo‘ladi. |
Ishtaha |
Qattiq ovqatdan bosh tortadi, ammo qattiq buyumlarni og‘ziga solishga intiladi (milkiga bosim berib, og‘riqni yengillashtirishga harakat qiladi). |
Ko‘krak emish uchun tez-tez uyg‘onadi va atigi 1 daqiqa emadi (ko‘krak og‘riqni yengillashtiruvchi vosita kabi xizmat qiladi). |
Qo‘shimcha ovqatni odatdagidan kamroq yeydi, ko‘krakni yoki butilkani esa uzoqroq emadi. |
Onalarning xatolari: uyquga yordam bermaydigan, aksincha, zarar yetkazadigan odatlar
Stressli vaziyatda har xil usullarni sinab ko‘rishga shoshilamiz. Ammo keling, tibbiy dalillar bilan tasdiqlangan ma’lumotlar asosida keng tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalarni ko‘rib chiqamiz.
1-xato: Bola birinchi marta yig‘lashi bilanoq uni tinchlantirishning yagona usuli sifatida ko‘krak yoki butilka berish. Ha, so‘rish refleksi og‘riqni kamaytirishi mumkin. Ammo har 20 daqiqada ko‘krak yoki butilka bersangiz, bolaning oshqozon-ichak tizimiga (OIT) ortiqcha yuk tushirishingiz mumkin. Tunda fermentlar tizimi kunduzgiga qaraganda sustroq ishlaydi. Oshqozonning ortiqcha to‘lishi diafragmaga bosim o‘tkazib, nafas olishni qiyinlashtirishi va noqulaylikni kuchaytirishi mumkin. Natijada bitta muammo (tish chiqishi) o‘rniga ikkinchisi ham (qorin og‘rig‘i) paydo bo‘ladi.
2-xato: Lidokain saqlovchi og‘riq qoldiruvchi gellardan foydalanish. Masalan, AQSh Oziq-ovqat va dori vositalari boshqarmasi (FDA) chaqaloqlar va kichik yoshdagi bolalarda tish chiqishi bilan bog‘liq og‘riqni yengillashtirish uchun yopishqoq lidokain eritmasi va benzokain saqlovchi gellardan foydalanishni bevosita tavsiya etmaydi.. Lidokain so‘lak bilan tez yuvilib ketadi va bola uni yutib yuborishi mumkin. Bu ko‘ngil aynishiga hamda qonning kislorod tashish qobiliyati buzilishiga olib kelishi mumkin. Amerika Pediatriya Akademiyasi (AAP) ham shu sabablarga ko‘raog‘riq qoldiruvchi gellardan foydalanishdan saqlanishni, uning o‘rniga milklarni barmoq bilan massaj qilishni tavsiya etadi. Bunday vositalarning xavfsizligi isbotlanmagan.
Ularning o‘rniga nimadan foydalanish mumkin?Agar og‘riqni bevosita milk sohasida yengillashtirmoqchi bo‘lsangiz, tarkibida anestetik yoki og‘riq qoldiruvchi modda bo‘lmagan gelni tanlang. Masalan, bolalar uchun mo‘ljallanganDentinale® natura milk geli.. Uning tarkibida o‘simlik komponentlari — aloe vera sharbati, moychechak va bosvelliya ekstraktlari mavjud. Gel tarkibida lidokain, shakar va parabenlar yo‘q. U milkni «uvushtirib qo‘ymaydi», balki yallig‘langan shilliq qavat yuzasida ko‘rinmas himoya qatlamini hosil qilib, ta’sirlanish va sezuvchanlikni kamaytiradi. Muhim: mahsulotning yutilganda xavfsizligi va tug‘ilgandan boshlab har qanday yoshda qo‘llash mumkinligi haqidagi da’volarni e’lon qilishdan oldin mahsulot yo‘riqnomasi va mahalliy ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatlari bilan tekshirish lozim.
3-xato: Ovqat hazm qilish tizimini qo‘llab-quvvatlashga e’tibor bermaslik. Tish chiqishi davrida bola yomon uxlasa, uning immuniteti pasayadi. Og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavati infeksiyalar organizmga kirishi mumkin bo‘lgan yo‘llardan biridir. Agar chaqaloqda ich kelishi bilan bog‘liq muammolar ham bo‘lsa (qabziyat yoki ich ketishi), toksinlar asab tizimiga qo‘shimcha yuk tushiradi. Aynan shunday davrlarda ichak mikrobiotasini qo‘llab-quvvatlash muhim.
Chaqaloqqa qanday yordam berish mumkin: uyqudan oldingi harakatlar ketma-ketligi
Uyqu bo‘yicha mutaxassis sifatida tavsiyam: bolaga shunchaki tartibsiz ravishda yordam berish o‘rniga, tish chiqayotgan davrda kechki uyqu oldi marosimini qayta yo‘lga qo‘ying.
1-qadam. Sovitish (uyqudan 1 soat oldin). Toza tish chiqargichni muzlatkichga qo‘ying (muzxonaga emas! — shunda sovuq milkka zarar yetkazmaydi). Sovuq qon tomirlarini toraytirib, shishni kamaytiradi. Muhim: tish chiqargich suyuqliksiz, yaxlit silikondan tayyorlangan bo‘lishi kerak, shunda u yorilib ketmaydi.
2-qadam. Milklarni massaj qilish va parvarishlash. Barmog‘ingizga doka o‘rab, uni moychechak damlamasiga (agar allergiya bo‘lmasa) yoki oddiy qaynatilgan suvga namlang. Yengil, bosim qilmasdan, dumaloq harakatlar bilan milklarni massaj qiling. Bu nerv uchlarini chalg‘itadi va mahalliy qon aylanishini yaxshilab, tishning tezroq chiqishiga yordam beradi. Agar milklar kuchli yallig‘langan bo‘lsa, shu bosqichda tish chiqishi davrida qo‘llash uchun mo‘ljallangan Dentinale® natura bolalar milk gelini ham ehtiyotkorlik bilan surtish mumkin. U shilliq qavatni tinchlantiradi va lidokainsiz sezuvchanlikni kamaytiradi. Gel surtilgandan keyin uning samarali ta’sir qilishi uchun 20–30 daqiqa davomida bolaga ovqat yoki ichimlik bermaslik tavsiya etiladi. Shu sababli gelni ovqatlantirish vaqtida emas, balki bolani uyquga yotqizishdan oldin qo‘llash qulay.
3-qadam. Uyqudan oldin to‘g‘ri ovqatlantirish. Bola ko‘krak suti bilan yoki sun’iy oziqlanishidan qat’i nazar, uni ortiqcha ovqatlantirmang. Yengil kechki ovqat hazm qilishga ortiqcha energiya sarflamaslikka va organizm resurslarini to‘qimalarning tiklanishiga yo‘naltirishga yordam beradi.
Ichkaridan qo‘llab-quvvatlash: nima uchun hazm qilish tizimi va uyqu o‘zaro bog‘liq?
Mutaxassis sifatida shuni bilamanki, ichak va miya o‘rtasida juda yaqin aloqa mavjud. Qabziyat yoki qorin dam bo‘lishi tish chiqishi davrida tungi noqulaylikni yanada kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun milklarni parvarishlash bilan birga bolaning ovqat hazm qilish tizimiga ham e’tibor berish muhim. Ichakni bejizga «ikkinchi miya» deb atashmaydi: uning o‘ziga xos nerv tizimida 100 milliondan ortiq neyron mavjud bo‘lib, u bosh miya bilan doimiy ravishda signallar almashadi.Manba.
Nimalar profilaktikaga yordam beradi? Oshqozon-ichak tizimiga kamroq yuk tushiradigan, oson hazm bo‘ladigan oziqlanish. Masalan, A2 turidagi oqsil saqlovchi echki suti asosidagi aralashmalar. Nima uchun bu muhim? A2 echki sutida tabiiy A2 turidagi beta-kazein mavjud. Oddiy sut tarkibidagi A1 oqsilidan farqli ravishda, A2 oqsili ichakda yallig‘lanishni keltirib chiqarishi bilan bog‘liq emas. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, A1 beta-kazein hazm bo‘lganda ovqat hazm qilishdagi noqulaylik va ichakdagi yallig‘lanish kuchayishi bilan bog‘liq BCM-7 peptidi hosil bo‘lishi mumkin, A2 oqsilidan esa bunday peptid hosil bo‘lmaydi.
Echki suti asosidagi Kabrita® aralashmalari chaqaloqning ovqat hazm qilish jarayonini qulaylashtirishga yordam beradi. Kabrita® aralashmalari — hayotining birinchi yilidagi bolalar uchun muvozanatli, to‘laqonli va ehtiyotkorlik bilan ishlab chiqilgan oziqlanish manbai. Tabiiy oligosaxaridlar va nukleotidlar hali to‘liq shakllanmagan immunitet tizimini qo‘llab-quvvatlaydi, tarkibidagi yog‘ kislotalari esa tungi uyg‘onishlardan keyin neyronlarning tezroq tiklanishiga yordam beradi.
Manbalar
- Macknin M. L. et al. Symptoms Associated With Infant Teething: A Prospective Study // Pediatrics. 2000. Vol. 105, № 4. P. 747–752.
- American Academy of Pediatrics. Teething (HealthyChildren.org).
- FDA. Drug Safety Communication: FDA recommends not using lidocaine to treat teething pain.
- AAP News. FDA warns teething products with benzocaine may pose safety risk. 2018.
- Dentinale® natura – официальный сайт продукта.
- Johns Hopkins Medicine. The Brain-Gut Connection.
- Jianqin S. et al. / He M. et al. Effects of cow's milk beta-casein variants on symptoms of milk intolerance // Nutrition Journal. 2017.
Mutaxassis tomonidan tekshirilgan
Jukova Olga Aleksandrovna
Bolalar uyqusini xulq-atvorni tuzatish orqali yaxshilash bo‘yicha psixolog-maslahatchi, Onalik maktabi eksperti
6 yildan ortiq ish tajribasi
Ish joyi: «Onalik maktabi» MChJ
Ko‘p so‘raladigan savollar (FAQ)
-
Yo‘q, uyqu bolaning tiklanishi uchun juda muhim. Agar harorati 38,5 °C dan past bo‘lsa va bola uxlayotgan bo‘lsa, uni bezovta qilmang. Ibuprofen (Nurofen) faqat uyqudan oldin og‘riqning aniq belgilari kuzatilganda yoki bola uyg‘onib, yig‘layotganda beriladi.
-
Har bir tish uchun og‘riqning faol bosqichi 3–5 kundan oshmaydi. Tadqiqotchilar tish chiqish davrini taxminan 8 kun deb belgilashadi: tish chiqishidan 4 kun oldin, tish chiqadigan kun va undan keyingi 3 kun.Manba.. Agar uyqu buzilishi 10 kundan ortiq davom etsa, boshqa sabablarni ham izlash kerak: qo‘shilgan infeksiya, reflyuks yoki kamqonlik. Pediatrga murojaat qiling.
-
Yo‘q. Bunday vositalarda faol modda bo‘lmasligi yoki uning samaradorligi isbotlanmagan bo‘lishi mumkin. Dalillarga asoslangan tibbiyot gomeopatiyaning samaradorligini tasdiqlamaydi. Bunday vositalar bolaga yordam bermasligi, tarkibidagi laktoza esa allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Agar milkdagi noqulaylikni mahalliy ravishda yengillashtirmoqchi bo‘lsangiz, anestetik saqlamaydigan o‘simlik asosidagi gelni, masalan, Dentinale® natura gelini ko‘rib chiqishingiz mumkin. U milk yuzasiga mahalliy ta’sir ko‘rsatadi. Biroq uni qo‘llashdan oldin mahsulot yo‘riqnomasi bilan tanishib, pediatr tavsiyasiga amal qiling.
-
Gel tarkibida lidokain, shakar va parabenlar mavjud emas. Ishlab chiqaruvchi uni yutib yuborilganda zararsiz deb ta’riflaydi va qo‘llash uchun qat’iy yosh cheklovi yo‘qligini bildiradi. Gelni zaruratga qarab, jumladan, uyqudan oldin, toza barmoq bilan milkning yallig‘langan joylariga kuniga 5 martagacha surting. Qo‘llagandan keyin 20–30 daqiqa davomida ovqat va ichimlik bermaslik tavsiyasiga amal qiling. Agar shubhangiz bo‘lsa yoki bolada allergiyaga moyillik kuzatilsa, avval pediatr bilan maslahatlashing.
-
So‘lak ta’sirida paydo bo‘ladigan teri ta’sirlanishini haqiqiy allergiyadan ajratish qiyin bo‘lishi mumkin. Echki sutiga ham allergiya bo‘lishi mumkin. Echki suti tarkibidagi A2 oqsil borligi allergiya xavfini yo‘q qilmaydi va echki suti sigir sutiga allergiyasi bor bolalar uchun xavfsiz muqobil hisoblanmaydi. Agar toshma yonoqlarda paydo bo‘lsa, og‘iz atrofi bilan cheklanmasa va qichishsa, pediatrga murojaat qiling. Shifokor zarur bo‘lsa, allergiyani tekshirish uchun tahlillar tavsiya qiladi.
-
Ha. Bu davrda bolani yangi narsalarga o‘rgatish uchun qulay vaqt emas. Kortizol (stress gormoni) darajasini pasaytirish uchun bolaga odatdagi uyqu assotsiatsiyalarini (qo‘lda ko‘tarish, tebratib uxlatish) qaytaring. Tish chiqqanidan keyin 2 hafta o‘tgach, odatdagi uxlab qolish usuliga qaytishingiz mumkin.
